Albanların xiristanlığı qəbul etməsi

15:53 / 07.11.2019

Albaniya tarixində yazıldığına görə, Albaniya ərazisində xristianlığı yayan ilk şəxs Yelisey olmuşdur. Şərq xalqlarının müqəddəs havari Faddey Artaz vilayətinə gəlir və ərmən çarı Sanatürkün əli ilə şəhid olur. Şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdır və müqəddəs Yakovun tövsiyəsilə müqəddəs Ruh naminə Şərqə təyin edilir.

Yelisey öz sərəncamına Albaniyanı da alır.
Öz təbliğatına Çolada başlayır və müxtəlif yerlərdə şagirdlər toplayaraq,  onlara xilaskarı İsanı andırmağa çalışır.
Müqəddəs batrik Kişə ( Sisa) gəlib kilsə tikir və qansız qurban verir.
Bu yer Şərqin bütün kilsələri və şəhərlərin başlanğıcıdır və biz şərqlilərə xristianlığın qəbul edilməsinin mənbəsidir"(Kalankaytuklu M. s.20)
Xristianlığın yayılmasının ikinci mərhələsi Alban çarı Urnayrın fəaliyyəti ilə bağlıdır.
O Sasani şahı II Şapurun bacısının əri idi. Xristianlığı dövlət səviyyəsində qəbul etmişdi.
Üçüncü mərhələ Qrirorinin nəvəsi, Vardanesin oğlu Qriqorisin (Cərcisin)adı ilə bağlıdır. Onun Tsri şəhərində kiçik bir kilsə tikdirdiyi məlumdur. Lakin onun həyatı faciəvi şəkildə sona çatmışdır. Belə ki, öncə xristianlığı qəbul edən Maskut çarı Sanatürk daha sonra bu dindən imtina etmiş, Qriqorisi öldürmüş, onun tikdirdiyi kilsəni də dağıtmışdın.(Sumbatzadə A.1990)
Bundan sonra Albaniyanın, Ərməniyyə və İberiyanın xristianlaşmasının qarşısında əngələ çevrilən II Yezdəgird, bu ölkədə zorla atəşpərəstliyi yaymağa cəhd etdi. Ona qarşı Alban çarı II Vaçe üsyan qaldırdı və farsları ölkədən qovdular. 487 ci ildə Vaçenin qardaşı oğlu III Vaçaqan taxta çıxdı və Albaniyada çoxlu sayda kilsə və monastır tikdirdi.
Albaniyanın xristianlaşmasının məhz III Vaçaqanın dövründə tamamlandığını söyləyə bilərik. Kalankatlının verdiyi məlumatdan aydın olur ki, Qafqaz Albaniyasında xristianlığı möhkəmləndirən Vaçaqan şaman və bütpərəstlərə qarşı mübarizə aparmış, onların kitablarını yandırmış, övladları üçün xristian məktəbləri açmışdır.
493 cü ildə III Vaçaqan Aluen Məclisi toplayır və Alban kilsəsinə Bərdədə oturan arxiyepiskop başçılıq etməyə başlayır. Ona 8 yepidkopluğun, o cümlədən Bərdə, Şəki, Paytakaran, Amaras və s.yepiskopluğu tabe edilir.
444 cü ildə Konstantinopol kilsəsində arximandrit olan Evtihian adlı keşiş İsa Məsihin insani mahiyyətini inkar etmiş, onda sadəcə ilahi mahiyyətin olduğunu iddia etmiş və bildirmişdir ki, ilahi və insani təbiət bir-birinə sığmaz. Onlar birləşsə insan təbiəti ilahi təbiətdə əriməlidir.
Bu düşüncəyə görə "monofizit" adlandırılmağa başladılar.
Onlara qarşı çıxanlar isə "difizit" kimi tanınmağa başladılar.
Hazırda Şam kilsəsi, Həbəş kilsəsi, İskəndəriyyə Qipti kilsəsi, Suriyani kilsəsi, Erməni-hay kilsəsi monofizit kilsələrdir. Rusiya çarı I Nikolayın 11 mart 1836 cı il tarixli fermanına əsasən ləğv edilmiş Alban kilsəsi də monofizit kilsələrdən idi.
Azərbaycan tarixşünaslığında belə bir fikir möhkəmlənib ki, guya albanlar monofizit deyil, difizit olmuşlar. Əlbəttə ki, bu fikir həqiqəti əks etdirmir və "Alban tarixi"ndə verdiyi məlumata ziddir...

Belə düşünənlən fikrini əsaslandırmaq "Tarix"in III kitabında "Albaniya katalikosu mənsəbinə qalxmış Bakur adlı birisi haqqında" başlıqlı I fəsilə istinad edirlər. Burada söhbət Albaniyanın xalkedonçuluğu ("difizizmi") yaymağa çalışan XIX katalikosu Nerses I Bakurdan gedir. Onun bu hərəkəti ortodoks aləmində ciddi səs-küy salmışdı. Katalikosluğa çar Varaz Tiridatın həyat yoldaşı difizit inancına sahib olan Sparmanın köməyi ilə gəlmişdi. O, Böyük Arran yepiskopu İoveli vəzifəsindən çıxararaq, yerinə Vəng keşişi Zəkəriyyanı gətirmişdi. Şimali Qafqaz hunlarını xristianlaşdırmış yepiskop İsraili və Girdiman yepiskopu Yelizarı qovdurdu. Onun bu hərəkətinə Qəbələ yepiskopu İohann və Amaras yepiskopu Siemon etiraz etdi. Onlar məclis çağırıb, Nersesi lənətlədilər və Ərməniyyə katolikosu I İlyadan (703-717) kömək istədilər. İlya da öz növbəsində Xəlifə Əbdülkərimdən kömək istədi. Xəlifə Nerses I Bakuru Katolikosluqdan kənarlaşdırdı.( Kalankaytuklu M.)

Musa Kalankaytuklu bildirir ki, katolikos Nerses Girdiman kilsə dairəsindəndir. Bu kürsüdə 17 il oturub. Günahlı məfkurəyə malik olub, xalkedon (difiz) küfrünü qəbul etməklə Albaniya ölkəsini çaşdırmaq istədi . Cismən və ruhən lənətlənərək albanlar tərəfindən Allahın oğlunun şərəfindən məhrum edilib kafirlərə hazırlanan ölümə məhkum olundu.

ŞAHLAR HACIYEV

tədqiqatçı


Etiket:
Xəbərlər

NAĞILLAŞAN MÜDHİŞ GECƏ…

18.01.2020

“Tərəqqi” medallı diaspor lideri Göygöl və Daşkəsən sakinlərinə müraciət etdi-Möhsüm Aslanova görə

18.01.2020

“Qara qutu” nun sirri nədədir? - ARAŞDIRMA

17.01.2020

Qarabağın tarixi ərazisi və sərhədləri

16.01.2020

Xristianlarla müsəlmanların birlikdə bayramlaşdığı qeyri-adi müqəddəs yer

15.01.2020

İbrahim Köçkünün şeirləri

14.01.2020

Doxsan il əvvəl baş vermiş üsyan

14.01.2020

AZƏRBAYCANI ÖLKƏ HÜDUDLARINDAN KƏNARDA LƏYAQƏTLƏ TƏMSİL EDƏN BÖYÜK ALİM

13.01.2020

1956-cı ilin inanılmaz olayı: Üçrəngli bayrağımızı Qız qalasında kim dalğalandırmışdı?

13.01.2020

Alqayıt Xəlilovun şeirləri

09.01.2020

Sultan bəyin məğlub etdiyi tayqulaq Andraniki Rotşildlər maliyyələşdirib — VİDEO

09.01.2020

Sıfırı dünyaya tanıdan alim: XARƏZMİ

08.01.2020

Ta­rix­də iz bu­ra­xan­lar: Ər­toğ­rul Qa­zi

07.01.2020

Zəngəzur dağlarında

06.01.2020

QORXU
( Hekayə)

05.01.2020

Qacarlar nəslinin qəhrəman oğlu - CAVAD XAN

04.01.2020

Altayda türk mücadiləsi və Osman Batur (1940-1951)

04.01.2020

Hələ gec deyil, onları qoruya bilərik

03.01.2020

Doğumu da, ölümü də sirli qalan Barış Manço

02.01.2020

Həmrəylik günü necə yarandı?

31.12.2019

Stalinin ən qəddar cəlladı – 30 min adama ölüm hökmü kəsən Ulrix

30.12.2019

BEYNƏLXALQ KİNO GÜNÜ 

28.12.2019

Qars şəhərini salmış qədim türk boyu - BULQARLAR

28.12.2019

Ermənilərin “Qarabağ” imtinası: “Arsax” nə deməkdir?

27.12.2019

Yalnız bir dəfə sevdi və heç vaxt ailə qurmadı – Qeyb olan şair

26.12.2019

"Ədəbiyyat Üfüqündə Doğan Günəş" adlı ədəbi-bədii gecə keçirilib.

26.12.2019

"Yeni nəfəs" qiraət müsabiqəsi təşkil olunub

25.12.2019

Elçibəyin iki müavini 22-ci dairədə rəqib olacaq...

24.12.2019

Prezident İlham Əliyevin doğum günüdür

24.12.2019

90 min Türk əsgərinin donaraq Şəhid olduğu - Sarıkamış faciəsinin ildönümüdür

23.12.2019

Qarabağ xanlığının bayrağı: bu haqda nə bilirik?

21.12.2019

Cahandar Bayoğlu: “Primakovların, qraçovların və barannikovların ölməsinə baxmayaraq, hələ də onların ruhlarına belə, xidmət edənlər var”

21.12.2019

Ölümün tez apardığı aktyor - Tunc Vəli, Brodyaqa...

20.12.2019

Tarixin ən pis adamları

19.12.2019

ORDA BİR KƏND VAR, UZAQDA...  ...Getməsək də, görməsək də,  O kənd - bizim kəndimizdir... O kənd - Böyük Qaraqoyunludur...    

18.12.2019

Xanım İsmayılqızı - Həyatın içi kimiyik,                                                   Dünyanın çölü kimi...

18.12.2019

Döyüşçü, hökmdar, məhkum və sürgün qadın

18.12.2019

Bir səhləb söhbəti... Söhbətləşdi: Dəli ceyran...

17.12.2019

Elçinin 9-cu sinif dəftəri... - Fotolar

17.12.2019

Elçibəyin silahdaşı bu dairədə yarışacaq

16.12.2019

Bu gün Xalq şairi Ramiz Rövşənin doğum günüdür.

15.12.2019

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında akademik nəşrlər buraxılır, orada Səfər Alışarlının adı olmur. Bu elə həmin şeydir...  - Səfər Alışarlı

14.12.2019

Ana, evdar qadın, jurnalist və siyasətçi – “Dəmir Ledinin” həyatı

13.12.2019

Mən zəmanənin Hüseyniyəm – Nəiminin ağrı-acı dolu vəsiyyətnaməsi – İlk dəfə

12.12.2019

"Tarix heç nəyi silmir" - Heydər Əliyevin müdrik kəlamları

12.12.2019

ORDA BİR KƏND VAR, UZAQDA...  ...Getməsək də, görməsək də,  O kənd - bizim kəndimizdir... O kənd - Böyük Qaraqoyunludur...

11.12.2019

Qarabağın tarixi ərazisi və sərhədləri

10.12.2019

Türk Qızılbaş əmirliyinin inzibati idarə sistemində yeri

09.12.2019

Azərbaycan Cumhuriyyəti uğrunda canını fəda etmiş şahzadə - Feyzulla Mirzə Qacar

07.12.2019

Nərimanlı kökənli idmançı respublika çempionatında qalib oldu

07.12.2019
Bütün xəbərlər