Albanların xiristanlığı qəbul etməsi

15:53 / 07.11.2019

Albaniya tarixində yazıldığına görə, Albaniya ərazisində xristianlığı yayan ilk şəxs Yelisey olmuşdur. Şərq xalqlarının müqəddəs havari Faddey Artaz vilayətinə gəlir və ərmən çarı Sanatürkün əli ilə şəhid olur. Şagirdi müqəddəs Yelisey Qüds şəhərinə qayıdır və müqəddəs Yakovun tövsiyəsilə müqəddəs Ruh naminə Şərqə təyin edilir.

Yelisey öz sərəncamına Albaniyanı da alır.
Öz təbliğatına Çolada başlayır və müxtəlif yerlərdə şagirdlər toplayaraq,  onlara xilaskarı İsanı andırmağa çalışır.
Müqəddəs batrik Kişə ( Sisa) gəlib kilsə tikir və qansız qurban verir.
Bu yer Şərqin bütün kilsələri və şəhərlərin başlanğıcıdır və biz şərqlilərə xristianlığın qəbul edilməsinin mənbəsidir"(Kalankaytuklu M. s.20)
Xristianlığın yayılmasının ikinci mərhələsi Alban çarı Urnayrın fəaliyyəti ilə bağlıdır.
O Sasani şahı II Şapurun bacısının əri idi. Xristianlığı dövlət səviyyəsində qəbul etmişdi.
Üçüncü mərhələ Qrirorinin nəvəsi, Vardanesin oğlu Qriqorisin (Cərcisin)adı ilə bağlıdır. Onun Tsri şəhərində kiçik bir kilsə tikdirdiyi məlumdur. Lakin onun həyatı faciəvi şəkildə sona çatmışdır. Belə ki, öncə xristianlığı qəbul edən Maskut çarı Sanatürk daha sonra bu dindən imtina etmiş, Qriqorisi öldürmüş, onun tikdirdiyi kilsəni də dağıtmışdın.(Sumbatzadə A.1990)
Bundan sonra Albaniyanın, Ərməniyyə və İberiyanın xristianlaşmasının qarşısında əngələ çevrilən II Yezdəgird, bu ölkədə zorla atəşpərəstliyi yaymağa cəhd etdi. Ona qarşı Alban çarı II Vaçe üsyan qaldırdı və farsları ölkədən qovdular. 487 ci ildə Vaçenin qardaşı oğlu III Vaçaqan taxta çıxdı və Albaniyada çoxlu sayda kilsə və monastır tikdirdi.
Albaniyanın xristianlaşmasının məhz III Vaçaqanın dövründə tamamlandığını söyləyə bilərik. Kalankatlının verdiyi məlumatdan aydın olur ki, Qafqaz Albaniyasında xristianlığı möhkəmləndirən Vaçaqan şaman və bütpərəstlərə qarşı mübarizə aparmış, onların kitablarını yandırmış, övladları üçün xristian məktəbləri açmışdır.
493 cü ildə III Vaçaqan Aluen Məclisi toplayır və Alban kilsəsinə Bərdədə oturan arxiyepiskop başçılıq etməyə başlayır. Ona 8 yepidkopluğun, o cümlədən Bərdə, Şəki, Paytakaran, Amaras və s.yepiskopluğu tabe edilir.
444 cü ildə Konstantinopol kilsəsində arximandrit olan Evtihian adlı keşiş İsa Məsihin insani mahiyyətini inkar etmiş, onda sadəcə ilahi mahiyyətin olduğunu iddia etmiş və bildirmişdir ki, ilahi və insani təbiət bir-birinə sığmaz. Onlar birləşsə insan təbiəti ilahi təbiətdə əriməlidir.
Bu düşüncəyə görə "monofizit" adlandırılmağa başladılar.
Onlara qarşı çıxanlar isə "difizit" kimi tanınmağa başladılar.
Hazırda Şam kilsəsi, Həbəş kilsəsi, İskəndəriyyə Qipti kilsəsi, Suriyani kilsəsi, Erməni-hay kilsəsi monofizit kilsələrdir. Rusiya çarı I Nikolayın 11 mart 1836 cı il tarixli fermanına əsasən ləğv edilmiş Alban kilsəsi də monofizit kilsələrdən idi.
Azərbaycan tarixşünaslığında belə bir fikir möhkəmlənib ki, guya albanlar monofizit deyil, difizit olmuşlar. Əlbəttə ki, bu fikir həqiqəti əks etdirmir və "Alban tarixi"ndə verdiyi məlumata ziddir...

Belə düşünənlən fikrini əsaslandırmaq "Tarix"in III kitabında "Albaniya katalikosu mənsəbinə qalxmış Bakur adlı birisi haqqında" başlıqlı I fəsilə istinad edirlər. Burada söhbət Albaniyanın xalkedonçuluğu ("difizizmi") yaymağa çalışan XIX katalikosu Nerses I Bakurdan gedir. Onun bu hərəkəti ortodoks aləmində ciddi səs-küy salmışdı. Katalikosluğa çar Varaz Tiridatın həyat yoldaşı difizit inancına sahib olan Sparmanın köməyi ilə gəlmişdi. O, Böyük Arran yepiskopu İoveli vəzifəsindən çıxararaq, yerinə Vəng keşişi Zəkəriyyanı gətirmişdi. Şimali Qafqaz hunlarını xristianlaşdırmış yepiskop İsraili və Girdiman yepiskopu Yelizarı qovdurdu. Onun bu hərəkətinə Qəbələ yepiskopu İohann və Amaras yepiskopu Siemon etiraz etdi. Onlar məclis çağırıb, Nersesi lənətlədilər və Ərməniyyə katolikosu I İlyadan (703-717) kömək istədilər. İlya da öz növbəsində Xəlifə Əbdülkərimdən kömək istədi. Xəlifə Nerses I Bakuru Katolikosluqdan kənarlaşdırdı.( Kalankaytuklu M.)

Musa Kalankaytuklu bildirir ki, katolikos Nerses Girdiman kilsə dairəsindəndir. Bu kürsüdə 17 il oturub. Günahlı məfkurəyə malik olub, xalkedon (difiz) küfrünü qəbul etməklə Albaniya ölkəsini çaşdırmaq istədi . Cismən və ruhən lənətlənərək albanlar tərəfindən Allahın oğlunun şərəfindən məhrum edilib kafirlərə hazırlanan ölümə məhkum olundu.

ŞAHLAR HACIYEV

tədqiqatçı


Etiket:
Xəbərlər

Türkiyənin hərb tarixinə adını yazdırmış generalımız - Hüseyn xan Turqut

12.11.2019

Albanların xiristanlığı qəbul etməsi

07.11.2019

Yarımçıq qalmış sevgi və ya sovetlərin üç körpə qıza etdikləri sitəm...

07.11.2019

Ailəsindən küsən, tənha yaşayıb tənha ölən Xalq artisti

06.11.2019

Şah İsmayıl əslində necə öldü? – Şok versiyalar

06.11.2019

Klounların təzim etdiyi, xristianlığı qəbul edən qeyri-adi titullu aktyorumuz...

05.11.2019

"Rəsulzadənin tapançası məni xilas etdi..." - Türk zabitin xatirələri - FOTOLAR

04.11.2019

Xruşşov dövrünün Qarabağ şəhidi - FOTOLAR

04.11.2019

Dronqo kimdir?

01.11.2019

O, Xalq yazıçısı adından çox nökər olmağına sevinmişdi – Maraqlı faktlar

01.11.2019

Bir taleyin oyununda iki böyük türk – ARAŞDIRMA

31.10.2019

Xaricdə yüksək vəzifə tutan azərbaycanlılar - SİYAHI

30.10.2019

“Mən türkəm, bu qədər” - Nobel mükafatçısının HƏYAT HEKAYƏTİ

30.10.2019

İnterneti rədd etmək mümkündürmü? - Umberto Eko yazır...

29.10.2019

Rus dili

29.10.2019

Üzünə Bəxtiyar Vahabzadənin tüpürdüyü general: – “Özümü xoşbəxt hesab edirəm ki, bu adama əl qaldırmadım”

28.10.2019

Amerikalı ravvin erməniləri ifşa etdi

28.10.2019

Qan gölü, əmirə kəllə hədiyyəsi, yerlə yeksan olan tarix... – III YAZI

28.10.2019

Hitlerin əsgəri, Stalinin məhbusu olan Azərbaycan aşığı

25.10.2019

Hüseyn Cavid əbədiliyi

24.10.2019

Ayaz Arabaçı - şeirlər

24.10.2019

Xalq Yazıçısı Anar bir qrup gənc qələm sahibiylə görüşüb

24.10.2019

Şah Abbas farspərəst idi, yoxsa TÜRKÇÜ?

24.10.2019

Cəlalilər: qanlı üsyan, izi itmiş Koroğlu, öldürülən Dəli Həsən... – Tarixin sandığından

23.10.2019

Aləm Kəngərlinin “Qatarda 18 əhvalat” adlı yeni kitabı çapdan çıxıb

22.10.2019

Hökməli kəndində “Sufi Həmid” qədəmgahları

22.10.2019

 Aşıq Ələsgərin xatirəsi Xaçmaz şəhərində yad edildi.

21.10.2019

“Zəngəzur Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir, bu tarixi səhvi düzəltmək lazımdır”- RUSİYADAN ERMƏNİLƏRƏ ÇAĞIRIŞ

21.10.2019

Süleyman Rüstəmin 30 il əvvəlki son müsahibəsi:
“1937-ci ilin olacağını heç kəs ağlına gətirmirdi. Dəhşət idi” 

21.10.2019

Ermənilərin gülünc və absurd iddiaları - ŞƏRH

19.10.2019

Müstəqilliyimiz əbədidir.

18.10.2019

İlham Əliyev Zəngəzurun Ermənistana verilməsi barədə danışdı

18.10.2019

Ərəblinski niyə öldürüldü?

17.10.2019

Ermənilər tarixi bu cür SAXTALAŞDIRIB: Əslində isə indiki İrəvan şəhəri...

17.10.2019

İradə Aytel – “Türkəm, kürdəm, talışam, ləzgiyəm, avaram, udinəm…”

16.10.2019

Milli Ordu quruculuğunun ilk hərbi məktəbləri

16.10.2019

Rizvan Talıbov: “1988-1991-ci ilər ərzində Ermənistandan qaçqın düşmüş 500000 (beş yüz min) bu günkü faktiki sayları 1.000000-u (bir milyonu) keçmiş Ermənistan qaçqınlarının məsələsi sülh danışıqlarının predmeti olmalıdır”

15.10.2019

Azərbaycanda çadra əleyhinə hərəkat - Səriyyə Xəlilovanın Bakını ayağa qaldıran qətli

14.10.2019

"Qara bağ": SSRİ dağılmağa nədən başladı

11.10.2019

“Nobel” almış qadınlar

11.10.2019

Uğur böcəyi  

10.10.2019

Qeyrətimiz olarsa, yaxud sonuncu dayaq nöqtəsindən reportaj - FOTOLAR

09.10.2019

Sahilsiz qəlbinin dalğalarını misralara çevirən şair…  ABDULLA FARUQ

09.10.2019

Məşhur azərbaycanlı aktyor və bolşevikin sui-qəsdi ilə öldürülən Həsən bəy Ağayev - “Qürbətin doğma məzarları”

08.10.2019

Təsəvvüf, Vəhdəti-vücud və An-i daimin qısa şərhi

07.10.2019

Ermənilər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən uğurlu diplomatı haqda ARXİVLƏRİ AÇDILAR

04.10.2019

3 oktyabr tarixinin Türk Dünyası üçün önəmi

03.10.2019

90 min uşağı ölümdən xilas edən həkimin inanılmaz həyat hekayəsi

03.10.2019

Tibb bacısıyla evləndi, tibb bacısı da onu öldürdü – Maraqlı faktlar

02.10.2019

Bu gün günlərdən Vaqif Bayatlı...

01.10.2019
Bütün xəbərlər