ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

18:22 / 10.02.2020
Baxılıb: 934

Böyük Vətən müharibəsi illərindən, İ.V.Stalin barədə,dillərdə belə rəvayət qalmışdı:
İ.V.Stalin, əsir düşən, sıravi əsgər olan oğlunu (məhz sıravi əsgər olduğuna görə) faşist generalı ilə dəyişməyə razılıq verməyib.
Həmin illərin mənəvi durumu nöqteyi nəzərincə, İ.V. Stalinin bu qərarı, yüksək dəyərlərdən sayılırdı.Sonrakı illərdə isə, müxtəlif məqsədlə araşdırmaq, müxtəlif mövqelərdən nəzər salmaqla, bu hərəkəti onun mənfi cəhəti kimi qeyd edənlər də oldu.
Gərgin müharibə illərindəki dəyərləndirmə əsasında, general ilə sıravi əsgər arasında qoyulan fərqi nəzərə çatdırmaqdır məqsədim.

Aristotel düşüncəsində insana verilən dəyər fəlsəfi dərinlikli olub, adi düşüncənin görə biləcəyi uyğunsuzluqlardan qat-qat dərindədir.

ARİSTOTELƏ görə:

1. “Qeyd etmək lazımdır ki, insan Aristotel üçün hər şeydən öncə kişi cinsinin nümayəndəsidir.“

Bu dəyərvermə, böyük-kiçik, sözükeçən, nöqteyi nəzərincə saxlanması vacib olan dəyərlərdəndir. Məhz bu dəyərlərin dərk edilərək saxlanıldığı mühitdə, qadın da öz dəyərini itirmir. Kişi öz „kişi kimi“ dəyərini saxlaya bildiyi mühitdə, qadın öndə gedən qüvvələrdən birinə çevrilir, düşünürəm.

ARİSTOTELƏ görə:

2. „Biz tezliklə görəcəyik ki, Aristotelə görə, qadınlar əsasən ailə və onun lokal ətrafı ilə bağlıdır. Burada onlar öz qabiliyyətlərini ən yaxşı bir qaydada reallaşdıra bilərlər.“

Həqiqətən qadının bir nömrəli vəzifəsi keyfiyyətli tərbiyə aşılamaqdırsa, cəmiyyət və təlabatdan bixəbər qadın, keyfiyyətli tərbiyə anlayışını öz təsəvvüründə yarada biləcəkmi?
Digər tərəfdən baxdıqda isə, „boynundakı yük“ artdıqca, qadının görəcəyi işin keyfiyyəti aşağı düşəcək deməkdir.
Cəmiyyətin şüurən lazımi istiqamətə dönə bilməməsi, Aristotel səhv düşünür demək deyil. Biz hələ „elm oxuyun“ nəsihəti dinləməklə, bizim üçün nəzərdə tutulan bilgi mərtəbəsinə gəlib çata bilmirik. O bilgi mərtəbəsi ki, insanın hansı qayda ilə tərbiyəsindən, sağlam fikirli cəmiyyət üzvü yarada biləcəyini təyin edəcək,qadın yetişdirsin.

ARİSTOTELƏ görə:

3. Bundan da daha çox deyilsə, „o, (Aristotel) həqiqətən, azad və müstəqil insanla (insanla – bu sözün daha yaxşı mənasında) təbiətən kölə olan insan arasında fərqi diqqətə çatdırır.“

Bu fərq mövcuddur,danılmazdır. Fərqli olan birinin, Aristotel tərəfindən, yararlı olmayacaq biri kimi inkar edilməsi (dəyərsiz sayılması ) demək deyil.
İnsanın elm oxumaqla azad və müstəqil ruha yiyələnməsi, həyatın başlanğıc məqsədidir.
İnsanlıq deyilən, böyük bədəndirsə; müxtəlif əqli mərtəbələrdəki insanlar ,bu bədənin yaşamı üçün zəruri üzvləridir.

ARİSTOTELƏ görə:

4. „Qullar polisdə kölə vəziyyətində yaşayırlar, ağır fiziki əməklə məşğul olmaq məcburiyyətindədirlər. Aristotel üçün belə bir həyat kişi cinsinin nümayəndəsi olan azad yunanların polisdə yaşadıqları həyata nisbətən daha az dəyərlidir. „
…Lakin onlarsız da, həyat yaşanılmazdır, düşnürəm.

Bu fikirlər, insanlar arasındakı fərqi nəzərə almağın vaciblik olduğunu nəzərimizə çatdırmayıb, bu fərqin mövcudluq olduğu mənasında deyilir, düşünürəm. Bu fərq mövcuddur, lakin insanın bu fərq əsasında dəyərləndirilməsi ancaq müstəsna hallarda yol veriləndir. Bir növ İ.V.Stalinin general və sıravi əsgərə fərq qoyması kimi.

İnsanların aşağı və yuxarı əqli təbəqələrdə yerləşməsi vaciblik olaraq, kainatın canlı hissəsinə məxsus dəyişməzlik, kimi dəyərləndirilməlidir.

ARİSTOTELƏ görə:

5. „Aristotel güman edirdi ki, kölə vəziyyətinə düşən insanlar təbiətən kölə olanlardır. Qulun kölə vəziyyətində olma təyinatı ilə onun şəxsi keyfiyyətləri arasında uyğunluq mövcuddur. Bu nöqteyi-nəzərdən kölə azad yunan kişilərindən aşağıdır. Beləliklə, Aristotel qulları, həm də qadınları azad yunan kişilərindən aşağıda təsvir edir. Onların hər ikisi ictimai həyatda və şəhər meydanında (agora) deyil, ev təsərrüfatında (oikos) olduqları zaman öz yerlərindədir. Qadınlar və kölələr öz təbiətləri, şəxsi keyfiyyətləri etibarı ilə şəhər-dövlətin ictimai həyatında iştirak edən azad kişilərə nisbətən çox aşağı səviyyədədirlər. Buna görə də insan öz təbiətini polisdə reallaşdırır deyərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, bu, Aristotelə görə, qadınlara və kölələrə aid deyildir”.
Dəqiq anlaya bilmərəm ki, Aristotel nə məqsədlə belə deyib. Çünki dildən-dilə sözlərlə keçən fikir, əsil mənasından uzaq düşə bilir. Bir də, zamanın fəlsəfəsi zamanın tələbinə uyğun yaranır, lakin haqqa əsaslanmırsa, dəyərsizləşir və ömrü gödək olur.
Onu bilirəm ki…
Bu dünyada yaşayan insanların bir qismi Allaha arxalananlardır (əsil mənada nəzərdə tutulur), onlar enerji verərək enerji alar; bir qismi özünə güvənənlərdir ki, əslində güvən mənbəyi özləri yox, yükünü çiyninə qoyduqları (qoymaqla, həm də bir qism adamların, adətən özündən aşağı saydıqları) adamlardır.

Zeynəb Əbil

Goyce.az


Etiket:
Xəbərlər

"Zorakılığa qarşı zorakılıq Şərdir!"

03.06.2020

Atəşlə doludur küllərim mənim

31.05.2020

İKİNCİ MAHMUD - "Babamın dişi" (hekayə)

30.05.2020

Mirzə Ələkbər Sabirin Salman Mümtaza verdiyi ilk və son müsahibəsi

30.05.2020

Rəsulzadənin yaxın dostu olan Kəngərlinın qızı İNANILMAZ SİRLƏRİ AÇDI.

28.05.2020

"Cümhuriyyətin yaradıcıları millətimizin şərəfini xilas edərək..."

28.05.2020

Məmməd Oruc: “Səməd Vurğun olmaq istəyirdim”

27.05.2020

Müharibənin məhkum etdiyi talelər

26.05.2020

İlhamə Nasirin hekayəsi - Xudaverdi

24.05.2020

Rusiya Qars müqaviləsini uzadacaqmı? - Ermənistanın Naxçıvana iddialar

23.05.2020

Belarusun “Şərəf”li azərbaycanlısı
 

22.05.2020

İrəvan xanlığının varisi Bakıda: nələr danışdı? - Müsahibə

22.05.2020

Azərbaycan qadını. Həmidə xanım Cavanşir

21.05.2020

"Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs körpə İsa Məsih"... Bu əsərin çox maraqlı tarixçəsi var.

20.05.2020

Poçt göyərçinləri məktubu neçə daşıyırdı?

19.05.2020

Laçınsız 28 il

18.05.2020

Kürəkçay sazişinin orijinalı tapıldı; ermənilərin Qarabağda izi-tozu olmayıb

16.05.2020

Tanıdığımız və tanımadığımız Vəli Axundov

15.05.2020

Dünya ayağa qalxdı - İrəvan və Zəngəzur Azərbaycana qaytarılacaq - Müqavilə QÜVVƏSİNİ İTİRİB

14.05.2020

"M.Ə.Rəsulzadənin oğlu Azər Rəsulzadə ilə Qazaxıstanda görüşlərim" - Nəsiman Yaqublu

14.05.2020

İrəvan da daxil olmaqla Arazın hər iki tayının Azərbaycan adlandırlması ilə bağlı daha bir sənəd

13.05.2020

Zərdüştlük dini

12.05.2020

Peyğəmbərlər (ə) haqqında bilmədikləriniz

11.05.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN (İRƏVAN) RESPUBLİKASI ELAN OLUNDU.

10.05.2020

Bu gün Ümummilli lider Heydər Əliyevin doğum günüdür

10.05.2020

Göyçə həsrətli veteran - Fotolar

09.05.2020

Faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan böyük töhfələr verib

09.05.2020

GÖYÇƏDƏN BAŞLAYIB AMERİKADA BİTƏN YOL        

09.05.2020

Şuşanın ən son görüntüləri - FOTOLAR

08.05.2020

8 May Qarabağın ürəyi Şuşanın işğalı günüdür

08.05.2020

1937-ci ildə həbs edildi, sevdiyi qadını güllələdi, oğlunun boş tabutunu basdırdı... - Bağırov haqqında qeyri-adi faktlar

07.05.2020

Tabu - Rəşid Bərgüşadlı

07.05.2020

Mümkünmü ayırsın bizi "İNCİL" İLƏ "QURAN"?

06.05.2020

İrəvan əhalisinin tərkibinin dəyişdirilməsi

05.05.2020

Fərqanə Mehdiyevanın məşhur şeirləri 

03.05.2020

Cümhuriyyəti yıxan adam – ARAŞDIRMA

02.05.2020

BARBAROSDA QƏTL

01.05.2020

Vətənə və xalqa xidmət nümunəsi

01.05.2020

Bu gün Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında tələbə və müəllimlərin güllələnməsindən 11 il keçir.

30.04.2020

Zaur Ustac – qələmdar olmaq missiyası

29.04.2020

Vladimir İliç Ulyanov...

29.04.2020

İrəvanda qalmayan xalın sirri: Bir mahnının tarixi-ARAŞDIRMA

28.04.2020

Professor Abuzər Xələfov və Azərbaycan kitabxanaşünaslıq elmi

28.04.2020

Avropanın Türkiyədəki gizli erməni casus şəbəkəsi - Tarixi faktlar

27.04.2020

Milli Qəhrəman Albert Aqarunovun doğum günüdür

25.04.2020

KQB-nin təklifini rədd edib süpürgəçi işləyən şərqşünas

25.04.2020

Heydər Əliyev Göyçədə – Heç kimin bilmədiyi FAKT - FOTO

24.04.2020

"Azərbaycan bu bəlanı da dəf edəcək” - Ağalar Vəliyev

24.04.2020

Mənim bir dostum var - Aida Eyvazlı  

23.04.2020

Əhliman Əmiraslanov: “Ölkə Prezidenti üçün əhalinin sağlamlığı bir nömrəli prioritet məsələdir” 

23.04.2020
Bütün xəbərlər