ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

18:22 / 10.02.2020
Baxılıb: 294

Böyük Vətən müharibəsi illərindən, İ.V.Stalin barədə,dillərdə belə rəvayət qalmışdı:
İ.V.Stalin, əsir düşən, sıravi əsgər olan oğlunu (məhz sıravi əsgər olduğuna görə) faşist generalı ilə dəyişməyə razılıq verməyib.
Həmin illərin mənəvi durumu nöqteyi nəzərincə, İ.V. Stalinin bu qərarı, yüksək dəyərlərdən sayılırdı.Sonrakı illərdə isə, müxtəlif məqsədlə araşdırmaq, müxtəlif mövqelərdən nəzər salmaqla, bu hərəkəti onun mənfi cəhəti kimi qeyd edənlər də oldu.
Gərgin müharibə illərindəki dəyərləndirmə əsasında, general ilə sıravi əsgər arasında qoyulan fərqi nəzərə çatdırmaqdır məqsədim.

Aristotel düşüncəsində insana verilən dəyər fəlsəfi dərinlikli olub, adi düşüncənin görə biləcəyi uyğunsuzluqlardan qat-qat dərindədir.

ARİSTOTELƏ görə:

1. “Qeyd etmək lazımdır ki, insan Aristotel üçün hər şeydən öncə kişi cinsinin nümayəndəsidir.“

Bu dəyərvermə, böyük-kiçik, sözükeçən, nöqteyi nəzərincə saxlanması vacib olan dəyərlərdəndir. Məhz bu dəyərlərin dərk edilərək saxlanıldığı mühitdə, qadın da öz dəyərini itirmir. Kişi öz „kişi kimi“ dəyərini saxlaya bildiyi mühitdə, qadın öndə gedən qüvvələrdən birinə çevrilir, düşünürəm.

ARİSTOTELƏ görə:

2. „Biz tezliklə görəcəyik ki, Aristotelə görə, qadınlar əsasən ailə və onun lokal ətrafı ilə bağlıdır. Burada onlar öz qabiliyyətlərini ən yaxşı bir qaydada reallaşdıra bilərlər.“

Həqiqətən qadının bir nömrəli vəzifəsi keyfiyyətli tərbiyə aşılamaqdırsa, cəmiyyət və təlabatdan bixəbər qadın, keyfiyyətli tərbiyə anlayışını öz təsəvvüründə yarada biləcəkmi?
Digər tərəfdən baxdıqda isə, „boynundakı yük“ artdıqca, qadının görəcəyi işin keyfiyyəti aşağı düşəcək deməkdir.
Cəmiyyətin şüurən lazımi istiqamətə dönə bilməməsi, Aristotel səhv düşünür demək deyil. Biz hələ „elm oxuyun“ nəsihəti dinləməklə, bizim üçün nəzərdə tutulan bilgi mərtəbəsinə gəlib çata bilmirik. O bilgi mərtəbəsi ki, insanın hansı qayda ilə tərbiyəsindən, sağlam fikirli cəmiyyət üzvü yarada biləcəyini təyin edəcək,qadın yetişdirsin.

ARİSTOTELƏ görə:

3. Bundan da daha çox deyilsə, „o, (Aristotel) həqiqətən, azad və müstəqil insanla (insanla – bu sözün daha yaxşı mənasında) təbiətən kölə olan insan arasında fərqi diqqətə çatdırır.“

Bu fərq mövcuddur,danılmazdır. Fərqli olan birinin, Aristotel tərəfindən, yararlı olmayacaq biri kimi inkar edilməsi (dəyərsiz sayılması ) demək deyil.
İnsanın elm oxumaqla azad və müstəqil ruha yiyələnməsi, həyatın başlanğıc məqsədidir.
İnsanlıq deyilən, böyük bədəndirsə; müxtəlif əqli mərtəbələrdəki insanlar ,bu bədənin yaşamı üçün zəruri üzvləridir.

ARİSTOTELƏ görə:

4. „Qullar polisdə kölə vəziyyətində yaşayırlar, ağır fiziki əməklə məşğul olmaq məcburiyyətindədirlər. Aristotel üçün belə bir həyat kişi cinsinin nümayəndəsi olan azad yunanların polisdə yaşadıqları həyata nisbətən daha az dəyərlidir. „
…Lakin onlarsız da, həyat yaşanılmazdır, düşnürəm.

Bu fikirlər, insanlar arasındakı fərqi nəzərə almağın vaciblik olduğunu nəzərimizə çatdırmayıb, bu fərqin mövcudluq olduğu mənasında deyilir, düşünürəm. Bu fərq mövcuddur, lakin insanın bu fərq əsasında dəyərləndirilməsi ancaq müstəsna hallarda yol veriləndir. Bir növ İ.V.Stalinin general və sıravi əsgərə fərq qoyması kimi.

İnsanların aşağı və yuxarı əqli təbəqələrdə yerləşməsi vaciblik olaraq, kainatın canlı hissəsinə məxsus dəyişməzlik, kimi dəyərləndirilməlidir.

ARİSTOTELƏ görə:

5. „Aristotel güman edirdi ki, kölə vəziyyətinə düşən insanlar təbiətən kölə olanlardır. Qulun kölə vəziyyətində olma təyinatı ilə onun şəxsi keyfiyyətləri arasında uyğunluq mövcuddur. Bu nöqteyi-nəzərdən kölə azad yunan kişilərindən aşağıdır. Beləliklə, Aristotel qulları, həm də qadınları azad yunan kişilərindən aşağıda təsvir edir. Onların hər ikisi ictimai həyatda və şəhər meydanında (agora) deyil, ev təsərrüfatında (oikos) olduqları zaman öz yerlərindədir. Qadınlar və kölələr öz təbiətləri, şəxsi keyfiyyətləri etibarı ilə şəhər-dövlətin ictimai həyatında iştirak edən azad kişilərə nisbətən çox aşağı səviyyədədirlər. Buna görə də insan öz təbiətini polisdə reallaşdırır deyərkən yadda saxlamaq lazımdır ki, bu, Aristotelə görə, qadınlara və kölələrə aid deyildir”.
Dəqiq anlaya bilmərəm ki, Aristotel nə məqsədlə belə deyib. Çünki dildən-dilə sözlərlə keçən fikir, əsil mənasından uzaq düşə bilir. Bir də, zamanın fəlsəfəsi zamanın tələbinə uyğun yaranır, lakin haqqa əsaslanmırsa, dəyərsizləşir və ömrü gödək olur.
Onu bilirəm ki…
Bu dünyada yaşayan insanların bir qismi Allaha arxalananlardır (əsil mənada nəzərdə tutulur), onlar enerji verərək enerji alar; bir qismi özünə güvənənlərdir ki, əslində güvən mənbəyi özləri yox, yükünü çiyninə qoyduqları (qoymaqla, həm də bir qism adamların, adətən özündən aşağı saydıqları) adamlardır.

Zeynəb Əbil

Goyce.az


Etiket:
Xəbərlər

Bolşeviklərin 39 yaşında güllələdiyi cəsur general HƏBİB BƏY SƏLİMOV

18.02.2020

Tarixçi Şuşada tapılan arxeoloji materiallardan danışdı - FOTO

14.02.2020

Nadir şah Əfşarın Türk Birliyi ideyası...

13.02.2020

ABŞ arxivindən qədim Azərbaycan şəhəri İrəvanın görüntüsü yayıldı – Video

13.02.2020

TARİXİ HƏQİQƏTLƏR VƏ ERMƏNİ UYDURMALARI

11.02.2020

ARİSTOTEL DÜŞÜNCƏSİNDƏ İNSANA VERİLƏN DƏYƏR

10.02.2020

İşğal altında olan Laçınımızın tarixinə baxış

10.02.2020

İrəvan xanları 300 il bu sarayda yaşayıb - Əşyalarını zirzəmidə toz basmışdı, yeni tapılıb - FOTOLAR

08.02.2020

UAGB-dən deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək

07.02.2020

Mübariz İbrahimov Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlıq rəmzidir

07.02.2020

Məşhur bəstəkarın oğlu necə qətlə yetirilmişdi – RETRO-DETEKTİV

06.02.2020

SƏFƏVİLƏRİN BÖYÜK İDEOLOQU,
SUFİ ŞEYXİ
MİSKİN ABDAL (SEYİD HÜSEYN MƏHƏMMƏD OĞLU)

05.02.2020

Krımdakı Azərbaycanlı diasporundan deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova dəstək.

05.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOVLA GƏNCLƏR MƏRKƏZİNDƏ İZDİHAMLI GÖRÜŞ

04.02.2020

"Titanik" filmi ilk dəfə 1943-cü ildə çəkilib - Fakt - Video

04.02.2020

Tural Gəncəliyev: “Artsax xalqı” deyilən anlayış yoxdur, Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycan vətəndaşlarıdır

04.02.2020

Sərhədləri aşan şair... - Əsəd Cahangir yazır

04.02.2020

Möhsüm Aslanov: “Hamıya yaxşı olmaq anormallıqdır, ədalətli olmaq daha vacibdir”

03.02.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD MÖHSÜM ASLANOV QARABAĞ QAZİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞÜB

03.02.2020

Qismət Məsimin şeirləri

02.02.2020

ARZULARIMIN ƏN BÖYÜYÜ QARABAĞIMIZIN DÜŞMƏN TAPDAĞINDAN AZAD OLMASIDIR

02.02.2020

Babək adının ana dilimizcə izahı

01.02.2020

Qızı Neftçalada yoxa çıxdı, oğlunu çimərlikdən tutub güllələdilər, nəvəsi sürgündə donub öldü - Rəsulzadə ailəsinin başına gətirilənlər

31.01.2020

QƏRBİ AZƏRBAYCAN TARİXİNİ MÜKƏMMƏL BİLƏN, ELMİNİN ƏSAS YOLUNU QƏRBİ AZƏRBAYCANA HƏSR EDƏN NAMİZƏDƏ SƏS VERƏK.

31.01.2020

Şahlar Hacıyev Mixail Zabelini debata çağırdı

31.01.2020

“Prezidentin start verdiyi yeni islahatlar mənə cəsarət verdi ki, seçkilərə qatılım” - Möhsüm Aslanov

30.01.2020

Abbas Bağırovla yaddaqalan görüşlər – Seçici və namizəd halallığı - FOTO

30.01.2020

Ömrünü vətəni üçün fəda edən, mis kasa ilə başlayıb milyonluq miras qoyan Qərib

29.01.2020

Göygölün kəndlərində izdihamli görüşlər

28.01.2020

Həyatı mübarizə ilə dolu görkəmli tarixçi alim — Bu gün Sara Aşurbəylinin doğum günüdür

28.01.2020

Şəxsən mən valideyni yanında olmayan bir gənci, valideyni olan bir gəncdən daha çox üstün tuturam. - Orxan Mahmudov

27.01.2020

Əziz sumqayıtlılar, Parlament seçkilərində Emin Hacıyevə səs verək!

27.01.2020

Böyük hökmdarın son mənzili - Orada Şah İsmayıl və babası yatır – FOTOLAR

27.01.2020

Daşaltı əməliyyatı ermənilərin dili ilə

26.01.2020

DEPUTATLIĞA NAMİZƏD QARLI DAĞLAR AŞIB DAŞKƏSƏNDƏ SEÇİCİLƏRİ İLƏ GÖRÜŞDÜ

26.01.2020

"Sözdən sonra" - Elnur İrəvanlının şeirlər kitabı haqqında

25.01.2020

Deputatlığa namizəddən gülünc saxtakarlıq

25.01.2020

Emin Hacıyev: Bu şəhərin hər yeri, hər məhəlləsi mənim üçün əzizdir - MÜSAHİBƏ

24.01.2020

Dağların zirvəsində zirvəyə layiq görüş baş tutdu

24.01.2020

Ruhumu titrədən kənd!

24.01.2020

Tarixi bir yerdə yazaq.

23.01.2020

MİSKİN ABDALIN KƏRAMƏTLƏRİ (MÖCÜZƏLƏRİ)

23.01.2020

Sumu vilayət Deputatlar Sovetinin sədri deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanova uğurlar arzulayıb.

22.01.2020

Nazilə Gültacın şeirləri

21.01.2020

"Bu anbar partladılsa, Statistika Komitəsinin yanına qədər bütün binalar yerlə yeksan olacaq"

21.01.2020

Deputatlığa namizəd Möhsüm Aslanov Göygöldə 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsinə həsr olunmuş anım tədbirinə qatıldı. 

20.01.2020

Azərbaycan şeirinin imperatoru

20.01.2020

Dünya şöhrətli akademik növbəti dəfə seçkilərə qatıldı.

20.01.2020

"Vətən üçün ölməliyik" - deyən Ülvi Bünyadzadə

20.01.2020

20 Yanvar və matəm - arxiv şəkilləri

20.01.2020
Bütün xəbərlər